Paranoïde Persoonlijkheidsstoornis

Paranoïde Persoonlijkheidsstoornis, de symptomen: wantrouwen, achterdocht en vijandigheid jegens de omgeving. Een paranoïde persoon verdenkt iedereen van misbruik of misleiding.

LET OP: Mentaal Beter biedt geen behandeling voor deze stoornis

Wantrouwen en achterdocht

Iemand met een paranoïde persoonlijkheidsstoornis heeft een (ongegrond) wantrouwen in mensen. Mensen in de nabije omgeving worden lange tijd op afstand gehouden. Pas als duidelijk wordt dat vrienden of collega's geen bedreiging vormen of kwade bedoelingen hebben wordt het contact wat hechter. Iemand met een paranoïde persoonlijkheid blijft altijd waakzaam en kan een (onschuldige) opmerking of een grapje niet relativeren. Het duurt dan ook lang voordat hij/zij over een dergelijk voorval heen is.

De achterdocht kan specifiek gericht zijn:

  • op de (ex-)levenspartner
  • bepaalde bevolkingsgroepen
  • instanties en overheden

De achterdocht is ook vaak algemeen: collega's, partners én instanties worden gewantrouwd.

De kenmerken van paranoïde persoonlijkheidsstoornis

Iemand met een paranoïde persoonlijkheid:
  • verdenkt anderen van misbruik of misleiding
  • vertrouwt de partner, familie, vrienden en kennissen niet
  • zal anderen niet snel in vertrouwen nemen
  • wisselt snel van stemming, zoekt conflicten en ruzie op na 'vermeende' kritiek.
  • vat onschuldige opmerkingen en grapjes op als denigrerend en beledigend
  • koestert lang wrok na een (onschuldig) voorval
  • vertoont zelden gevoel voor humor

Een paranoïde persoonlijkheidsstoornis gaat vaak gepaard met een andere persoonlijkheidsstoornis. De stoornis kan echter ook op zichzelf staan. Meer mannen dan vrouwen hebben een paranoïde stoornis.

Oorzaken van paranoïde persoonlijkheidsstoornis

Het gaat vaak om een samenspel van:

  • erfelijke factoren
  • individuele kwetsbaarheid
  • levensgebeurtenissen zoals kritiek en afwijzing van een ouder. Verwaarlozing en mishandeling

De gevolgen van paranoïde persoonlijkheidsstoornis

Door het wantrouwen ligt sociaal isolement op de loer. Vrienden maken en vrienden behouden is moeilijk als achterdocht de boventoon voert.  De paranoïde persoon vermijdt sociale situaties of vertoont sociaal ongewenst gedrag. Onvriendelijk en vijandig gedrag zorgen er uiteindelijk voor dat anderen hem of haar zullen negeren. Dit versterkt weer de achterdocht ("zie je wel, ze hebben iets tegen me").

Een intieme relatie staat vaak onder druk door de jaloezie en het wantrouwen.

Diagnose en behandeling

De diagnose moet zorgvuldig worden gesteld. Er wordt bekeken of de achterdocht niet een bijkomstig verschijnsel is van een andere psychische stoornis zoals bijvoorbeeld de borderline persoonlijkheidsstoornis. Iemand met een borderline stoornis kan zich ook achterdochtig en vijandig opstellen, echter met een andere oorzaak.

Vaak worden eerst bijkomende psychische klachten zoals depressie en angst behandeld. Psychotherapiekan ook veel betekenen. Schematherapie wordt ingezet om de problemen in intieme relaties te verbeteren.  Soms is medicatie nodig.